Firmy pożyczkowe

Sektor Pozabankowych Instytucji Pożyczkowych w Polsce

Firmy pożyczkowe to polskie podmioty finansowe, które oferują kredyty konsumenckie. Działają poza tradycyjnym systemem bankowym, zapewniając bardziej dostępne produkty. Ich działalność jest ściśle ograniczona prawnie, koncentrują się wyłącznie na pożyczkach. Nie mogą przyjmować depozytów ani wydawać kart płatniczych, z pewnymi wyjątkami.

Z dniem 1 stycznia 2024 roku instytucje pożyczkowe przeszły z obszaru nieuregulowanego pod nadzór KNF. Objęte są teraz kompleksową kontrolą w zakresie kredytów konsumenckich. Obowiązkowy stał się wpis do Rejestru Instytucji Pożyczkowych, prowadzonego przez KNF. Wcześniejsze podmioty musiały dostosować się do nowych przepisów do 31 grudnia 2023 roku.

Indywidualne kredyty konsumenckie mają limit 255 550 zł. Nowa dyrektywa CCD II usunie ten limit w przyszłości. W październiku 2025 roku instytucje pożyczkowe udzieliły 434 300 pożyczek. Ich łączna wartość wyniosła 1,89 miliarda złotych. Wartość kredytów konsumenckich w tym sektorze podwoiła się, osiągając 14% udziału w rynku.

Regulacje, Nadzór i Polityka NBP

Nadzór KNF nad firmami pożyczkowymi rozpoczął się w 2024 roku. Obejmuje on udzielanie kredytów konsumenckich oraz oceny zdolności kredytowej. KNF kontroluje zarządzanie ryzykiem i ochronę klientów. Sprawdza także zgodność z przepisami antylichwiarskimi. Instytucje muszą prowadzić szczegółową dokumentację pożyczek.

KNF ma prawo do przeprowadzania inspekcji i monitorowania działalności. Może także żądać informacji i dokumentów. KNF wydaje wiążące zalecenia w celu skorygowania naruszeń. Nakłada również kary pieniężne. W przypadku uporczywych naruszeń, KNF może usunąć podmiot z rejestru. Firmy muszą składać raporty kwartalne i roczne, zawierające dane o wolumenie pożyczek i liczbie klientów.

Ustawa Antylichwiarska 3.0, obowiązująca od stycznia 2024 roku, ustala limity kosztów. Dla pożyczek krótkoterminowych (do 30 dni) całkowite koszty dodatkowe nie mogą przekroczyć 5% kwoty pożyczki. Dla pożyczek długoterminowych koszty dodatkowe są ograniczone do 20% rocznie. Całkowite koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 45% kwoty głównej pożyczki. Odsetki maksymalne wynoszą 8,5% rocznie, a odsetki za opóźnienie 10,5% rocznie (dla stopy referencyjnej NBP 4,25%).

Zabronione jest udzielanie nowej pożyczki na spłatę istniejącego zobowiązania. Celem jest zapobieganie spirali zadłużenia. Naruszenia tych przepisów są traktowane jako lichwa i podlegają sankcjom karnym. Rada Polityki Pieniężnej NBP obniżyła stopy referencyjne pięciokrotnie w 2025 roku. Obecna stopa referencyjna NBP wynosi 4,25% (stan na grudzień 2025). Obniżki stóp NBP wpływają na koszty kredytów konsumenckich. Średnie wartości pożyczek wzrosły o 10,8% rok do roku w maju 2025 roku.

Oferta Produktowa i Kluczowe Instytucje

Firmy pożyczkowe oferują różne typy produktów, dopasowane do potrzeb klientów. Do najpopularniejszych należą chwilówki, czyli pożyczki krótkoterminowe, zazwyczaj na 30 dni. Rosnącym segmentem są pożyczki ratalne, z dłuższym okresem spłaty od 3 do 60 miesięcy. Pojawiają się także pożyczki konsolidacyjne i biznesowe. Każdy produkt ma swoje specyficzne warunki i grupy docelowe.

Liderem rynku pod względem aktywów na koniec 2024 roku jest Smartney, z aktywami 1,6 miliarda złotych. Smartney specjalizuje się w pożyczkach wysokiej wartości, do 60 000 zł, z okresem spłaty do 5 lat. Oferuje konsolidację zadłużenia w pełni online. Provident Polska, historyczny lider, obecnie zajmuje niższą pozycję, ale utrzymuje dużą bazę klientów. Allegro Pay to kolejny ważny gracz, integrujący pożyczki z ekosystemem e-commerce w modelu BNPL (Buy Now Pay Later).

Inne znaczące instytucje to AASA, AvaFin, Avior Finance, ExtraPortfel, Finbo, Finiata, Halvo, Hapi, Kuki, KredytOK, Lew Pożyczka, Miloan, NetCredit, Noviti Finance oraz Finansowe Posiłki. Każda z tych firm ma swoją specjalizację. Na przykład, Noviti Finance koncentruje się na finansowaniu mikroprzedsiębiorców i MŚP, oferując pożyczki do 200 000 zł. Finansowe Posiłki wyróżniają się tym, że nie sprawdzają BIK. Poniższa tabela przedstawia porównanie wybranych ofert.

Integracja z Krajowym Ekosystemem Finansowym

Sektor firm pożyczkowych w Polsce integruje się z nowoczesnymi systemami płatności i identyfikacji. BLIK jest dominującym systemem płatności mobilnych, używanym przez 21,6 miliona klientów banków. Liderzy rynkowi, tacy jak Finbo, Kuki i ExtraPortfel, akceptują płatności BLIK za spłatę pożyczek. BLIK służy także do szybkiej weryfikacji tożsamości klienta.

Profil Zaufany to system identyfikacji cyfrowej, wykorzystywany do usług administracji publicznej. Firmy pożyczkowe używają Profilu Zaufanego do elektronicznej weryfikacji tożsamości klienta (eKYC). Ułatwia to proces ubiegania się o pożyczkę online. Planowane jest połączenie Profilu Zaufanego z aplikacją mObywatel, co ma nastąpić 1 kwietnia 2026 roku. mObywatel to mobilna platforma rządowa, która w przyszłości umożliwi weryfikację tożsamości za pomocą kodu QR i biometrii.

Krajowy System e-Faktur (KSeF) będzie miał znaczenie dla pożyczek biznesowych. Firmy pożyczkowe będą musiały wystawiać e-faktury za umowy pożyczki i dokumenty amortyzacyjne. KSeF wymaga obsługi Profilu Zaufanego lub e-podpisu do zarządzania kontami biznesowymi. Integracja z KSeF będzie stanowiła dodatkowe wyzwanie administracyjne.

Biura informacji kredytowej są kluczowe dla oceny ryzyka. BIK (Biuro Informacji Kredytowej) gromadzi historię kredytową klientów banków. Większość firm pożyczkowych sprawdza BIK, choć nie mają takiego obowiązku prawnego. KRD (Krajowy Rejestr Długów), BIG InfoMonitor i ERIF śledzą nieopłacone zobowiązania, takie jak rachunki za usługi komunalne czy telekomunikacyjne. Firmy pożyczkowe wykorzystują te bazy do oceny dyscypliny płatniczej klientów. Tylko niektóre podmioty, takie jak Finansowe Posiłki, celowo nie sprawdzają BIK.

Wymagania Formalne i Opłaty

Obowiązkowy wpis do Rejestru Instytucji Pożyczkowych KNF wiąże się z opłatami. Jednorazowa, bezzwrotna opłata rejestracyjna wynosi 600 zł. Dodatkowo, firmy pożyczkowe muszą uiszczać roczną opłatę nadzorczą. Jest ona obliczana jako 0,5% dochodu z kredytów konsumenckich z poprzedniego roku. Minimalna roczna opłata nadzorcza to równowartość 5 000 EUR w złotych, co wynosi około 20 000-25 000 zł.

Firmy pożyczkowe muszą działać w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (Sp. z o.o.) lub spółki akcyjnej (S.A.). Obowiązkowe jest powołanie rady nadzorczej. Minimalny kapitał zakładowy wynosi 1 000 000 zł. Kapitał ten musi być pokryty wyłącznie wkładem pieniężnym, bez wykorzystania pożyczek, obligacji czy finansowania zewnętrznego. Wymogi kapitałowe i strukturalne musiały zostać spełnione do 31 grudnia 2023 roku.

Zarządzanie firmą pożyczkową wymaga spełnienia określonych warunków. Osoby skazane za przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów nie mogą pełnić funkcji zarządczych. To samo dotyczy przestępstw przeciwko mieniu, gospodarczych, praniu pieniędzy lub dotyczących handlu papierami wartościowymi. Skazania za przestępstwa podatkowe również dyskwalifikują z zarządzania. Takie regulacje mają zwiększyć bezpieczeństwo i wiarygodność sektora.

Opłaty za pożyczki są regulowane i transparentne. Przepisy zakazują pobierania opłat za wcześniejszą spłatę pożyczki. Opłaty weryfikacyjne są zazwyczaj minimalne, często wynoszą 0,01 zł lub 1 zł. Niektóre firmy mogą pobierać opłaty za refinansowanie pożyczki lub jej przedłużenie. Ważnym aspektem jest brak objęcia pożyczek pozabankowych gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (BFG). Gwarancje BFG dotyczą wyłącznie depozytów bankowych do 100 000 EUR. Klienci firm pożyczkowych nie mają więc automatycznej ochrony rządowej w przypadku upadłości instytucji.