Centralny bank państwa odpowiedzialny za utrzymanie stabilności cen oraz emisję polskiego złotego. Jego główną rolą jest prowadzenie polityki pieniężnej, zarządzanie rezerwami dewizowymi oraz zapewnienie płynności i bezpieczeństwa krajowego systemu finansowego. Działa jako bank dla banków komercyjnych oraz jako centralny bank państwa, obsługując rachunki rządowe. Usługi NBP skierowane są do sektora bankowego, instytucji publicznych i całej gospodarki, nie zaś do klientów indywidualnych poszukujących standardowych produktów bankowych. Narodowy Bank Polski jest bankiem centralnym Rzeczypospolitej Polskiej, działającym na podstawie Konstytucji RP i Ustawy o NBP.
Usługi dla systemu bankowego
Narodowy Bank Polski pełni funkcję „banku banków”, dostarczając kluczowe usługi dla instytucji finansowych działających w Polsce. Podstawą jego działalności jest zapewnienie stabilności i płynności całego sektora.
System rozliczeniowy SORBNET2
System rozliczeń w czasie rzeczywistym (RTGS) dla transakcji wysokokwotowych w złotych. Umożliwia natychmiastowe i ostateczne rozliczanie operacji międzybankowych, co minimalizuje ryzyko systemowe. Na koniec 2023 roku system zrzeszał 46 uczestników, w tym banki komercyjne.
Kredyt lombardowy
Krótkoterminowe refinansowanie dla banków komercyjnych udzielane pod zastaw papierów wartościowych, takich jak obligacje skarbowe czy bony pieniężne NBP. Jest to podstawowe narzędzie pozwalające bankom uzupełnić płynność. Oprocentowanie kredytu jest ustalane przez Radę Polityki Pieniężnej.
Depozyty jednodniowe (overnight)
Banki komercyjne mają możliwość lokowania nadwyżek finansowych w NBP na koniec dnia operacyjnego w formie jednodniowych depozytów (O/N). Jest to jedno z narzędzi polityki pieniężnej służące do zarządzania płynnością w sektorze bankowym.
Cel inflacyjny NBP
2,5%
(z przedziałem odchyleń ±1 p.p.)
Uczestnicy systemu SORBNET2
46
(stan na koniec 2023 r.)
Wyłączne prawo
Emisji
(banknotów i monet)
Obsługa sektora publicznego
Jako centralny bank państwa, NBP prowadzi obsługę bankową budżetu państwa oraz innych jednostek sektora publicznego. W tym celu udostępnia specjalistyczne systemy i narzędzia do zarządzania finansami publicznymi.
- Rachunki bankowe: NBP prowadzi rachunki dla budżetu państwa, Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, Krajowej SKOK oraz, za zgodą Prezesa NBP, dla innych osób prawnych. Rachunki mogą być prowadzone w złotych oraz walutach obcych.
- System SKARBNET4: Dedykowany system do obsługi rachunków budżetowych i płatności publicznych. Umożliwia realizację zleceń płatniczych, operacji depozytowo-kredytowych oraz zarządzanie płynnością jednostek rządowych.
- Interfejs B2B: Umożliwia posiadaczom rachunków w NBP, głównie jednostkom budżetowym, bezpośrednie zarządzanie środkami z poziomu własnych systemów IT. Pozwala m.in. na przesyłanie zleceń płatniczych, zarządzanie wypłatami gotówki i sprawdzanie salda.
- NBPCollect: Oprogramowanie do tworzenia i obsługi mikrorachunków, które ułatwia identyfikację masowych płatności i płatników, np. w systemie podatkowym.
Ważna informacja
Narodowy Bank Polski nie oferuje produktów bankowych dla klientów indywidualnych, takich jak konta osobiste, pożyczki gotówkowe, kredyty hipoteczne czy karty kredytowe. Tego typu usługi świadczą banki komercyjne.
Usługi dostępne dla obywateli
Mimo że NBP nie prowadzi obsługi klientów indywidualnych w rozumieniu bankowości komercyjnej, udostępnia społeczeństwu szereg usług o charakterze informacyjnym, emisyjnym i edukacyjnym.
- Publikacja kursów walut: NBP codziennie ustala i publikuje tabele średnich kursów walut obcych (A, B, C) oraz kursy kupna i sprzedaży. Są one oficjalnym punktem odniesienia dla celów księgowych, podatkowych i statystycznych w Polsce.
- Emisja monet i banknotów kolekcjonerskich: NBP emituje specjalne, niskonakładowe znaki pieniężne o wartości numizmatycznej. Są one dostępne w sprzedaży dla kolekcjonerów i inwestorów za pośrednictwem oddziałów NBP oraz platform internetowych.
- Działalność edukacyjna: Bank prowadzi program dofinansowania projektów z zakresu edukacji ekonomicznej. Wspiera warsztaty, szkolenia i konkursy, których celem jest podnoszenie wiedzy finansowej społeczeństwa.
- Dostęp do danych i analiz: NBP udostępnia publicznie szeroki zakres danych statystycznych i raportów dotyczących polskiej gospodarki, m.in. bilansu płatniczego, poziomu inflacji czy międzynarodowej pozycji inwestycyjnej kraju.
Kluczowe funkcje Narodowego Banku Polskiego
NBP realizuje trzy fundamentalne role w systemie finansowym, określone ustawowo:
Bank Emisyjny
Posiada wyłączne prawo do emitowania znaków pieniężnych (banknotów i monet) będących prawnym środkiem płatniczym na terytorium Polski. Odpowiada za organizację obiegu pieniężnego.
Bank Banków
Organizuje system rozliczeń pieniężnych, prowadzi bieżące rozrachunki międzybankowe i aktywnie uczestniczy w międzybankowym rynku pieniężnym. Pełni funkcję pożyczkodawcy ostatniej instancji.
Centralny Bank Państwa
Prowadzi obsługę bankową budżetu państwa, prowadzi rachunki bankowe rządu i centralnych instytucji państwowych oraz realizuje ich zlecenia płatnicze.
| System / Usługa | Przeznaczenie | Główny użytkownik |
|---|---|---|
| Polityka pieniężna | Utrzymanie stabilności cen, ustalanie stóp procentowych | Cała gospodarka |
| SORBNET2 | Rozliczanie transakcji wysokokwotowych w czasie rzeczywistym | Banki komercyjne |
| SKARBNET4 | Obsługa rachunków i płatności budżetowych | Jednostki sektora publicznego |
| Zarządzanie rezerwami | Utrzymywanie rezerw dewizowych (waluty, złoto) | Państwo Polskie |
| Nadzór makroostrożnościowy | Ograniczanie ryzyka systemowego w sektorze finansowym | System finansowy |
Narodowy Bank Polski odgrywa również kluczową rolę w gromadzeniu i publikowaniu informacji o obrocie dewizowym w kraju. Monitoruje dane z kantorów i innych podmiotów w celu analizy bilansu płatniczego i międzynarodowej pozycji inwestycyjnej Polski. Wszystkie te działania, wraz z niezależnością instytucjonalną gwarantowaną przez Konstytucję, składają się na jego unikatową pozycję w architekturze finansowej państwa.
Zweryfikowane przez eksperta