Banki spółdzielcze

Sektor Banków Spółdzielczych w Polsce

Banki spółdzielcze funkcjonują w polskim systemie bankowym jako spółdzielnie. Są one uznane w Prawie Bankowym jako forma prowadzenia działalności kredytowej. Ich działalność skupia się na obsłudze członków oraz lokalnych społeczności. Banki spółdzielcze stawiają na równe prawa wszystkich udziałowców, co wyróżnia je od banków komercyjnych. Zapewniają dostęp do usług finansowych w mniejszych miejscowościach.

Na dzień maj 2025 roku w Polsce działa łącznie 517 banków. Spośród nich 489 to banki spółdzielcze, a pozostałe 28 to banki komercyjne. Sektor spółdzielczy stanowi 15-20% wszystkich aktywów bankowych w kraju. Odgrywa on ważną rolę w rozwoju gospodarki lokalnej i rolnictwa. Liczba tych instytucji zmniejszyła się w stosunku do lat poprzednich.

Struktura Organizacyjna i Nadzór

Polski sektor bankowości spółdzielczej działa w dwustopniowej strukturze. Pierwszy stopień tworzą lokalne banki spółdzielcze, które bezpośrednio obsługują klientów. Drugi stopień obejmuje banki zrzeszające i Systemy Ochrony Instytucjonalnej (IPS). Banki zrzeszające zapewniają wsparcie i centralne usługi dla swoich członków. SGB-Bank i BPS Bank to główne podmioty drugiego stopnia.

Grupa BPS (Bank Polskiej Spółdzielczości SA) zrzesza ponad 307 lokalnych banków spółdzielczych. Stanowi to około 61% całego sektora spółdzielczego. BPS Bank posiada swoje centralne biura w Warszawie i Wrocławiu. Grupa SGB (Spółdzielcza Grupa Bankowa) zrzesza od 175 do 192 banków spółdzielczych. Jej siedziba znajduje się w Poznaniu. Osiem banków spółdzielczych działa niezależnie, bez zrzeszenia z większymi grupami. Przykładem jest Bank Spółdzielczy w Brodnicy, najstarszy bank w Polsce.

KNF (Komisja Nadzoru Finansowego) sprawuje główny nadzór nad bankami spółdzielczymi. KNF wydaje licencje bankowe i określa wymogi kapitałowe. Komisja monitoruje także zgodność z przepisami dotyczącymi ochrony konsumentów. Wprowadza rekomendacje dotyczące polityki dywidendowej i ładu korporacyjnego. KNF dba o stabilność i bezpieczeństwo całego sektora finansowego.

Obowiązujące wymogi kapitałowe dla banków spółdzielczych obejmują minimum 8% wskaźnika kapitału. Wskaźnik kapitału Tier 1 powinien wynosić nie mniej niż 10,0%. Wskaźnik kapitału podstawowego CET1 to minimum 8,5%. Wskaźnik dźwigni finansowej ustalono na poziomie co najmniej 3%. Banki spółdzielcze mogą wypłacać do 20% zysku netto jako dywidendę, jeśli spełnią rygorystyczne kryteria kapitałowe. Dotyczy to między innymi posiadania wystarczającego kapitału.

BFG (Bankowy Fundusz Gwarancyjny) gwarantuje depozyty do równowartości 100 000 EUR na jednego deponenta. BFG gromadzi składki od banków, które w 2025 roku wyniosły łącznie 2 706 milionów PLN. Fundusz Gwarancyjny Banków wyniósł 893 miliony PLN, a Fundusz Przymusowej Restrukturyzacji Banków 1 813 milionów PLN. Docelowe poziomy pokrycia funduszy wynoszą odpowiednio 1,6% i 1,2% do grudnia 2034 roku. Ochrona BFG obejmuje depozyty w PLN i walutach obcych.

Usługi Cyfrowe i Ochrona Klienta

BLIK jest dominującym systemem płatności mobilnych w Polsce, obsługiwanym przez banki spółdzielcze. Ponad 12 milionów aktywnych użytkowników korzysta z BLIKA. Odpowiada on za 60-70% płatności w polskim e-commerce. System BLIK OneClick ułatwia płatności powracającym klientom. Banki spółdzielcze BPS i SGB aktywnie wspierają jego integrację. Płatności zbliżeniowe BLIK są dostępne na urządzeniach mobilnych z NFC.

Banki spółdzielcze rozwijają otwartą bankowość zgodnie ze standardem PolishAPI. Umożliwia ona dostęp do informacji o koncie (AIS) i inicjowanie płatności (PIS). Platforma BS API, rozwijana przez SGB i BPS, integruje systemy IT banków spółdzielczych. Pozwala to na ujednolicenie usług mobilnych i płatniczych. Modernizacja bankowości elektronicznej, jak w GBS Gorzów, przynosi nowe systemy dla klientów indywidualnych i firmowych. Wprowadzane są spersonalizowane układy i skróty.

Profil Zaufany jest kluczowy dla dostępu do usług administracji publicznej w Polsce. Jego funkcje są stopniowo integrowane z aplikacją mObywatel. KSeF (Krajowy System e-Faktur) będzie obowiązkowy dla większości firm od 2026 roku. Wymaga on uwierzytelnienia za pomocą Profilu Zaufanego. Banki spółdzielcze wspierają tworzenie Profilu Zaufanego poprzez bankowość elektroniczną. Zapewniają łatwy dostęp do e-Urzędu Skarbowego czy ZUS.

BFG (Bankowy Fundusz Gwarancyjny) chroni depozyty klientów banków spółdzielczych. Limit gwarancji wynosi równowartość 100 000 EUR na jednego deponenta w jednym banku. Gwarancji podlegają depozyty zarówno w PLN, jak i w walutach obcych. Obejmuje to konta osobiste, oszczędnościowe oraz lokaty terminowe. Wyłączone są depozyty instytucji finansowych czy te gwarantowane przez państwo. Wypłata środków następuje zazwyczaj w ciągu 10-20 dni roboczych od ogłoszenia upadłości banku.

Wybrane Produkty i Opłaty

Kredyty hipoteczne w bankach spółdzielczych oferują różne warunki. W PS Banku (Bank Spółdzielczy w Piasecznie) oprocentowanie stałe wynosi 8,03% przez pierwsze 5 lat. Następnie przechodzi na WIBOR 3M powiększony o 1% marży. PBS Kwidzyn oferuje stałą stopę 8,95% na 5 lat, a potem WIBOR 3M plus 4,50% marży. Minimalny wkład własny przy kredytach hipotecznych wynosi 20% wartości nieruchomości. Okres kredytowania wynosi standardowo od 25 do 30 lat.

Banki spółdzielcze udostępniają również kredyty gotówkowe i obrotowe dla firm. RRSO dla kredytów gotówkowych w EBS Rzeszów mieści się w przedziale 8,92%-15,53%. Kredyty obrotowe dla przedsiębiorców bazują na WIBOR 3M z marżą od 1,0% do 2,5%. Istnieją także specjalne produkty kredytowe dedykowane rolnikom. Są one dopasowane do specyfiki działalności rolniczej. Banki spółdzielcze dostosowują produkty do lokalnych potrzeb.

Wśród produktów depozytowych znajdują się lokaty terminowe i konta oszczędnościowe. PBS Kwidzyn oferuje lokaty 3-miesięczne z oprocentowaniem 4,50%-5,00%, z minimalną kwotą 500 PLN. Konta oszczędnościowe mogą mieć promocyjne oprocentowanie do 5,2%. Oprocentowanie na lokatach terminowych jest wypłacane zazwyczaj na koniec okresu. Wcześniejsza wypłata środków z lokaty często wiąże się z utratą odsetek. Banki spółdzielcze dążą do oferowania konkurencyjnych stawek.

Opłaty za usługi bankowe różnią się znacząco między poszczególnymi bankami spółdzielczymi. BS Kalisz stosuje opłaty za elektroniczne przelewy SEPA w wysokości 0,50 PLN. Za przelewy zagraniczne w walucie obcej pobiera 0,3% wartości transakcji, minimum 20 PLN, maksymalnie 150 PLN. Papierowe przelewy SEPA kosztują 15 PLN. W kontraście, BS Piaseczno oferuje bezpłatne prowadzenie konta bieżącego i dostęp do bankowości elektronicznej. Pakiet Biznes w BS Piaseczno również charakteryzuje się brakiem opłat za utrzymanie konta firmowego. Klienci powinni dokładnie analizować tabele opłat i prowizji.